مسجد دو طبقه

14 ژانویه 2019

سکوت حاکم بر پس‎کوچه‎های کاشان، با صدای اذان در هم شکست و حیاط آرام و خلوت مسجد آقابزرگ، با رفت‌و‌آمد نمازگزاران و طلبه‎ها پُرهمهمه شد. ما به همراه عمو نوروز ایستاده بودیم روی بام طبقه اول و نگاه دوخته بودیم به اهالی شهر که با سرعت خود را به صحن مسجد می‎رساندند.

عمو نوروز گفت: «از نخستین سال‎های سلطنت ناصرالدین‎شاه تا به حال، هر روز صدای اذان از مناره‎های این مسجد به گوش می‎رسد.»

دیگر آفتاب غروب کرده و هوا سردتر شده بود. به همراه عمو رفتیم تا گشتی در حیاط مسجد بزنیم.

عمو نوروز برایمان گفت: «از آنجا که این مسجد یک مدرسه هم هست، طلبه‎ها در حجره‎هایی زندگی می‎کنند که به‌وسیله چهار راهرو به حیاط راه دارند، دارای یک پستو و یک بخاری نیز هستند.»

هرچه عمو نوروز بیشتر از این مسجد می‎گفت، تعجب‌مان بیشتر می‎شد. حرف‎های عمو به ویژگی‎های منحصربه‎فرد معماری اینجا رسید: «این بنا به‌نوعی دوطبقه است. حجره‎ها در طبقه پایینی قرار دارند و تنها یک پله از سطح زمین بلندتر هستند. این حجره‎ها حیاط را دربر گرفته‎اند و روی آن‎ها طبقه دوم ساخته شده است. این طبقه همان‎جایی است که گنبدخانه نیز روی آن استوار است.»

عمو نوروز با توضیح شیوه گردش هوا در این محوطه، شگفتی ما را بیشتر کرد: «هیچ می‎دانید سرداب این مسجد به‌وسیله هواکش‌هایی افقی و عمودی به دو بادگیر در دو قسمت شبستان شمالی راه دارد؟ این یک شیوه برای تهویه بخش اصلی مسجد، یعنی شبستان است. نمی‎دانم آن را فن‎آوری کهن ایرانی بنامم یا تکنولوژی مدرن جهانی!»